مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا، پژوهشکده سلامت اجتماعی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران
چکیده: (6 مشاهده)
زمینه و هدف: افزایش فراوانی و شدت سوانح در دهه‌های اخیر، توسعه پایدار وتاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی را با چالش‌های جدی مواجه ساخته است. این پژوهش با هدف ارائه یک الگوی علمی، بومی و مبتنی بر شواهد برای تأسیس «سازمان ملی مدیریت شرایط اضطراری» در سطح معاونت ریاست‌جمهوری ایران انجام شد. روش: پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش مرور روایی و تحلیل تطبیقی، ساختارهای نهادی مدیریت شرایط اضطراری و بحران در کشورهای منتخب شامل آلمان، ژاپن، ترکیه و ایالات متحده آمریکا را بررسی کرد. سپس مؤلفه‌های کلیدی شامل ترتیبات حکمرانی، اختیارات قانونی، سازوکارهای هماهنگی بین‌بخشی و کارکردهای عملیاتی استخراج و برای طراحی الگوی بومی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها: نظام‌های موفق مدیریت شرایط اضطراری از اقتدار قانونی کافی، تقسیم کار روشن، شرح وظایف شفاف و سازوکارهای هماهنگی کارآمد در تمامی مراحل چرخه جامع مدیریت بحران برخوردارند. بر این اساس، الگوی پیشنهادی پژوهش بر ساختاری ترکیبی استوار است ضمن فرماندهی متمرکز در سطح ملی، واحدهای تخصصی هشدار سریع، پژوهش، آموزش و مشارکت اجتماعی را در بر می‌گیرد و از طریق سازوکارهای نهادی مشخص با سطوح منطقه‌ای و محلی ارتباط ارگانیک برقرار می‌کند. نتیجه‌گیری: استقرار سازمان ملی مدیریت شرایط اضطراری در جایگاه معاونت ریاست‌جمهوری می‌تواند به‌عنوان یک تحول راهبردی در نظام حکمرانی خطر کشور عمل کند و ظرفیت‌های ملی را در زمینه پیشگیری، آمادگی، پاسخ و بازسازی ارتقا دهد. موفقیت و اثربخشی این ساختار مستلزم استقرار تدریجی و مرحله‌بندی شده، پشتیبانی پایدار حقوقی و مالی، جلب مشارکت مؤثر ذی‌نفعان و بازنگری مستمر بر پایه ارزیابی عملکرد و درس آموخته‌های عملیاتی است.
