Iranian Journal of Culture and Health Promotion

fa سیاست‌گذاری مشارکتی سلامت در ایران: تأملی بر تجربیات بعد از انقلاب در چارچوب هرم قانونی Participatory Health Policy-Making in IRAN: Reflection on the Experience after the Revolution, within the Legal Pyramid Framework تخصصي Special مروري Review Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: هدف پوشش همگانی سلامت (UHC)، اطمینان از دریافت خدمات ضروری سلامت بدون تحمل دشواری مالی برای آن است. حکمرانی خوب در نظام سلامت موفقیت اصلاحات پوشش همگانی سلامت را به همراه دارد. یکی از جنبه‌های حیاتی ولی چالش‌برانگیز تقویت حکمرانی سلامت، جلب نظام‌مند مشارکت مردم در عرصه شکل‌دهی سیاست‌ها و تصمیم‌های بخش سلامت است. باتوجه به اینکه حمایت قوانین و اسناد بالادستی کشورها از تصمیم‌گیری مشارکتی، یکی از عوامل مؤثر در شکل‌گیری و پایداری مشارکت مردم در بخش سلامت به شمار می‌رود، این مطالعه به بررسی هم‌ راستایی احکام قوانین برنامه‌های توسعه دولت‌ها در ایران از سال 1368 تا1395 با قانون اساسی در جلب مشارکت مردم دراداره امور کشور با تمرکز بر بخش سلامت پرداخته است. روش: مطالعه به روش کیفی طراحی و اجرا شده است. داده‌ها از مستندات قانونی شامل: متن احکام قوانین برنامه‌های پنج ساله اول تا ششم توسعه که در فاصله بین سال‌های 1368-1395 تدوین شده‌اند و همچنین متن قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1358 و اصلاحات بعدی آن استخراج شده‌اند. داده‌ها با استفاده از رویکرد تحلیل محتوای کیفی به روش تجمعی (summative) مدیریت و تحلیل شده است. یافته‌ها: طی سال‌های مورد بررسی، دولت‌ها همواره برای جلب مشارکت مالی مردم در بخش عمرانی یا پرداخت بخشی از هزینه‌های بهداشت و درمان، حکم حقوقی لازم را در قوانین برنامه خود دریافت کرده‌اند که با اصل بیست و نهم قانون اساسی مبنی بر «اجازه دولت به تأمین بخشی از منابع مورد نیاز دسترسی به خدمات بهداشتی درمانی از طریق مشارکت مردم» منطبق است. مطابق اصول متعدد قانون اساسی از قبیل؛ بند 8 اصل سوم، بند3 اصل چهل و سوم و اصل یکصدم، تعامل مردم در شناسایی مسایل و اتخاذ تصمیم مناسب در اداره امور کشور از جمله بخش سلامت به رسمیت شناخته شده است که حکم متناظری برای عملیاتی کردن آن در قوانین برنامه توسعه دولت‌ها لحاظ نشده است. نتیجه‌گیری : یافته‌های این مطالعه نشان داد که به‌رغم تعدد و کفایت اصول قانون اساسی در به رسمیت شناختن حق مشارکت مردم در سیاست‌گذاری‌ها بخصوص دربخش سلامت، به بودجه‌ریزی مشارکتی بجای سیاست‌گذاری مشارکتی متمرکز شده است. با توجه به اهمیت مشارکت جامعه در رفع یا کاهش نابرابری‌ها در بهره‌مندی از خدمات سلامت به‌ویژه در گروه‌های آسیب‌پذیر، پیشنهادهایی در سطح دولت و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عنوان متولی اصلی نظام سلامت ارائه شد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: The aim of Universal Health Coverage (UHC) is to ensure receiving essential health services without financial hardship. Good governance in the health system guarantees success in UHC. Meaningful public participation in the health policy-making cycle is one of the vital and challenging aspects of good health governance. Considering the role and importance of legislation in formation and sustainability of participatory decision-making and good governance approach in the health sector, this study endeavors to survey the alignment of the 1st-6th development plans with the Islamic Republic of Iran (IRI) Constitution regarding public participation approach in the health sector since 1989. Methods: This study is designed and implemented as a qualitative Study. Data was extracted from legal documents including the development plan laws from 1989-2016, and IRI Constitution Law approved in 1989 and its subsequent amendments. Content analysis was carried out in a summative method. Results: During the years under review, governments have always received the necessary legal mandate in their program to attract public financial participation in the construction sector or to pay part of health care costs, which is in accordance with the 29th Article of the Constitution based on health rights for the Iranian population. According to various constitutional principles such as; Paragraph eight of the third principle, paragraph three of the forty-third principle and the one-hundredth principle, the engagement of the population in identifying issues and making appropriate decisions in the administration of the country, including the health sector, is recognize, but there is no legislation in the government development plans to implement these laws. Conclusion: Despite the emphasis on upstream legislation and the existence of two structures, the High Council for Health and Food Security, the High Council for Health Insurance at the national level and the Islamic town and village councils at the local level, governments have focused on participatory budgeting in health rather than participatory policymaking, during the years under review in this study. Given the importance of social participation in health sector decisions in eliminating or reducing inequalities in use of health services, suggestions for the government and Ministry of Health and Medical Education are represented.</div> پوشش همگانی سلامت, سیاست‌گذاری, قوانین پزشکی, مشارکت اجتماع Community Participation, Medical Legislation, Policy Making, Universal Health Care 110 117 http://ijhp.ir/browse.php?a_code=A-10-218-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Rahbari Bonab مریم رهبری m.rahbari2003@yahoo.com 10031947532846009631 10031947532846009631 No Community Based Participatory Research Center, Iranian Institute for Reduction of High – Risk Behaviors, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز پژوهش‌های سلامت مبتنی بر مشارکت جامعه، دانشگاه علوم پزشکی تهران Reza Majdzadeh سید رضا مجدزاده reza.majdzadeh@gmail.com 10031947532846009632 10031947532846009632 No Community Based Participatory Research Center, Iranian Institute for Reduction of High – Risk Behaviors, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز پژوهش‌های سلامت مبتنی بر مشارکت جامعه، دانشگاه علوم پزشکی تهران، مرکز تحقیقات بهره برداری از دانش سلامت، دانشگاه علوم پزشکی تهران Fatemeh Rajabi فاطمه رجبی frajabi@tums.ac.ir 10031947532846009633 10031947532846009633 Yes Community Based Participatory Research Center, Iranian Institute for Reduction of High – Risk Behaviors, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز پژوهش‌های سلامت مبتنی بر مشارکت جامعه، پژوهشکده کاهش رفتارهای پرخطر، دانشگاه علوم پزشکی تهران، مرکز تحقیق و توسعه سیاست‌های دانشگاه، دانشگاه علوم پزشکی تهران AbouAli Vedadhir ابوعلی ودادهیر vedadha@ut.ac.ir 10031947532846009634 10031947532846009634 No Department of Anthropology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran. 6 Founding Member, Center of Excellence in Health Sociology (CEHS), University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه انسان‌شناسی و مطالعات سلامت، گروه انسان‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، و عضو هیئت علمی قطب علمی جامعه‌شناسی سلامت، (CEHS) دانشگاه تبریز