fa تحول حکمرانی بحران در ایران: اصلاحات ساختاری در آیین‌نامه‌های ۱۳۸۳ تخصصي Special اصيل Original Article <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:8pt"><span style="line-height:18pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-0.15pt"><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">زمینه و هدف:</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> زلزله‌ی پنجم دی‌ماه ۱۳۸۲ بم، یکی از نقاط عطف تاریخ مدیریت بحران در ایران بود که ضعف‌های ساختاری، ناهماهنگی نهادی و نبود نظام فرماندهی واحد را آشکار ساخت. در پی این حادثه، هیئت وزیران در خرداد ۱۳۸۳ &laquo;آیین‌نامه ستاد مدیریت بحران&raquo; را تصویب کرد؛ اما با نقد و تأکید مقام معظم رهبری مبنی بر لزوم مشارکت نیروهای مسلح و ضرورت افزودن بخش پیشگیری، نسخه‌ی اصلاح‌شده‌ی آیین‌نامه در تیر همان سال با عنوان &laquo;ستاد پیشگیری و مدیریت بحران&raquo; تصویب شد. </span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:8pt"><span style="line-height:18pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-0.15pt"><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">روش</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">: این پژوهش با روش تحلیل محتوای جهت‌دار و رویکرد تطبیقی، سه سند رسمی شامل دو آیین‌نامه و توصیه‌های مقام معظم رهبری را بررسی کرده و تحولات ساختاری، مدیریتی و حقوقی آن را تحلیل می‌کند. </span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:8pt"><span style="line-height:18pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-0.15pt"><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">یافته ها:</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> یافته‌ها نشان می‌دهد تغییر عنوان و محتوای آیین‌نامه بیانگر گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت ریسک‌محور بوده و ارتقای جایگاه ستاد از وزارت کشور به نهاد ریاست‌جمهوری، نقش مهمی در تقویت هماهنگی ملی، انسجام تصمیم‌گیری و مشارکت نهادهای نظامی و عمومی داشته است. همچنین، این اصلاحات با چارچوب‌های بین‌المللی مدیریت ریسک همچون 2005 </span></span>Hyogo<span style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> هم‌راستا ارزیابی می‌شود. </span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:8pt"><span style="line-height:18pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-0.15pt"><b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نتیجه‌گیری</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">: این مطالعه نشان می‌دهد تأکیدات مقام معظم رهبری، نقطه‌ی آغاز تحول سیاست‌گذاری بحران و نهادینه‌سازی رویکرد پیشگیرانه در نظام حکمرانی کشور بوده است.</span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt">Background</span></b><span style="font-size:10.0pt">: The Bam earthquake of December 26, 2003 (5 Dey 1382) represented a watershed moment in Iran&rsquo;s crisis management history, exposing deep-seated structural deficiencies, institutional fragmentation, and the absence of a unified command system. In response, the Cabinet enacted the Crisis Management Headquarters Regulation in June 2004. Following subsequent critiques and the Supreme Leader&rsquo;s insistence on integrating the Armed Forces and incorporating a prevention-oriented component, a revised version&mdash;renamed the Headquarters for Prevention and Crisis Management&mdash;was approved in July of the same year. </span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt">Methods</span></b><span style="font-size:10.0pt">: Employing a directed content analysis and a comparative approach, this study examines three official documents&mdash;two regulatory texts and the Supreme Leader&rsquo;s recommendations&mdash;and analyzes their structural, managerial, and legal implications. </span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt">Results</span></b><span style="font-size:10.0pt">: The findings reveal that the change in both title and substance signified a shift from reactive crisis response toward a risk-based management paradigm. Furthermore, elevating the headquarters from the Ministry of Interior to the Presidential Office significantly enhanced national coordination, decision-making coherence, and the involvement of military and public institutions. These reforms also align with global risk management frameworks, including the 2005 Hyogo Framework for Action. </span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt">Conclusion</span></b><span style="font-size:10.0pt">: The study concludes that the Supreme Leader&rsquo;s directives served as a catalyst for transforming crisis governance and institutionalizing a preventive orientation within Iran&rsquo;s policy-making architecture.</span></span></span></span></div> پیشگیری, دولت, سیاست عمومی, قوانین, مدیریت بحران Crisis Management, Government, Legislation, Prevention, Public Policy 300 306 http://ijhp.ir/browse.php?a_code=A-10-1474-2&slc_lang=fa&sid=1 akram baniasadi اکرم بنی اسدی negbaniasadi@gmail.com 100319475328460010343 100319475328460010343 No in Health Services Management, Royan Institute for Reproductive Biomedicine, Academic Center for Education, Culture and Research (ACECR); Health Defense Research Center, Tehran, Iran مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، مرکز درمان ناباروری پژوهشگاه رویان، جهاددانشگاهی، مرکز تحقیقات سلامت دفاعی، تهران، ایران Seyedeh Samaneh Miresmaeeli سمانه میراسمعیلی s.miresmaeeli@gmail.com 100319475328460010344 100319475328460010344 Yes in Disaster and Emergency Health, Defense Health Research Center, Tehran, Iran سلامت در بلایا و فوریت‌ها، مرکز تحقیقات سلامت دفاعی، تهران، ایران Jalil arabkheradmand جلیل عرب خردمند arabkheradmand@gmail.com 100319475328460010345 100319475328460010345 No Neurosurgery Specialist, Health Defense Research Center, Tehran, Iran متخصص جراحی مغز و اعصاب، مرکز تحقیقات سلامت دفاعی، تهران، ایران