Iranian Journal of Culture and Health Promotion

fa گزینش رؤسای دانشگاه‌های علوم پزشکی در ایران: چالش‌ها و راهکارهای سیاستی بهینه‌سازی Selection of Presidents of Medical Universities in Iran: Challenges and Policy Optimization Strategies عمومى General اصيل Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: با وجود اهمیت جایگاه رؤسای دانشگاه‌های علوم پزشکی، فرایند انتخاب و انتصاب آنان در ایران همواره با چالش‌هایی نظیر تمرکز قدرت، ملاحظات سیاسی و کمبود شفافیت در معیارهای شایستگی مواجه بوده است. مقاله حاضر با هدف ارائه گزینه‌ها و توصیه‌های سیاستی برای اصلاح این فرآیند تهیه شده است. روش: این مطالعه با رویکرد چندروشی انجام شد. ابتدا مرور حیطه‌ای و مرور اسناد صورت گرفت. سپس 38 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ذی‌نقشان کلیدی (رؤسای فعلی و سابق دانشگاه‌ها، مدیران وزارت بهداشت، اعضای هیئت علمی و سیاست‌گذاران) انجام شد و داده‌ها با روش تحلیل چارچوبی بر اساس مدل‌های حکمرانی دانشگاهی و شایستگی رهبری تحلیل شد. در پایان، با برگزاری نشست متخصصان (بارش فکری) گزینه‌ها و ملاحظات سیاستی تدوین شد. یافته‌ها: اگرچه در سال‌های اخیر گام‌هایی برای نظام‌مند شدن فرآیند گزینش رؤسا برداشته شده است؛ اما همچنان تمرکز تصمیم‌گیری در سطح وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نقش محدود هیئت امناء و غلبه عوامل سیاسی در انتخاب رؤسا از موانعاصلی شایسته‌گزینی محسوب می‌شوند.بر اساس یافته‌ها، چهار گزینه سیاستی اصلی شامل: ۱) تداوم وضعیت موجود با اصلاحات جزئی، ۲) تشکیل کمیته‌های انتخاب به صورت مستقل در هر دانشگاه، ۳) ایجاد نظام ارزیابی شایستگی ملی، و ۴) واگذاری اختیار انتخاب به هیئت امنای دانشگاه پیشنهاد شد. نتیجه‌گیری: برای ارتقای کارآمدی نظام آموزش عالی سلامت، ضروری است فرآیند گزینش رؤسای دانشگاه‌های علوم پزشکی مبتنی بر اصول شایسته‌سالاری، شفافیت و پاسخگویی بازطراحی شود. استقرار نظام ارزیابی صلاحیت ملی و تقویت نقش هیئت امنامی‌تواند گامی مؤثر در جهت استقلال دانشگاه‌ها و ارتقای حکمرانی سلامت باشد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: The role of presidents in medical universities is critical for effective governance of health higher education. In Iran, however, the selection and appointment process has long faced challenges, including centralized decision-making, political considerations, and a lack of transparency in competency criteria. This manuscript aims to provide evidence-informed policy options and recommendations to reform the process. Methods: This study employed a mixed-methods approach. First, a scoping review and a review of official documents were conducted. Then, 38 semi-structured interviews were carried out with key stakeholders, including current and former university presidents, Ministry of Health managers, faculty members, and policymakers. The data were analyzed using a framework analysis approach based on university governance and leadership competency models. Finally, aexpert panel session was held to develop policy options and considerations. Results: Based on the findings, four main policy options were identified: maintaining the current system with minor reforms; establishing independent selection committees within each university; creating a national competency evaluation system; and delegating appointment authority to university boards of trustees. These options reflect varying degrees of decentralization, stakeholder engagement, and transparency, providing a framework for evidence-based policy interventions. Conclusion: Redesigning the selection process based on meritocracy, transparency, and accountability is essential to improve the efficiency of health higher education in Iran. Implementing a national competency evaluation system and strengthening the role of boards of trustees can promote university autonomy and enhance governance in the health sector.</div> آموزش فارغ‌التحصیلان, دانشگاه‌ها, سیاست بهداشت, مراکز پزشکی دانشگاهی Academic Medical Centers, GraduateEducation, Health Policy, Universities 0 0 http://ijhp.ir/browse.php?a_code=A-10-1477-1&slc_lang=fa&sid=1 Leila Doshmagir لیلا دشمنگیر doshmangirl@tbzmed.ac.ir 100319475328460010587 100319475328460010587 No of Health Policy, Department of Health Policy & Management, Health Services Management Research Center, School of Management & Medical Informatics, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran سیاست‌گذاری سلامت، گروه مدیریت و سیاست‌گذاری سلامت، مرکز تحقیقات مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی تبریز، دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران؛ مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Hosein Ebrahimipour حسین ابراهیمی پور hebrahimip@gmail.com 100319475328460010588 100319475328460010588 No of Health Services Management, Department of Management and Health Economics, School of Public Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، گروه علوم مدیریت و اقتصاد سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران؛ واحد توسعه تحقیقات بالینی، بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران Neda Kabiri ندا کبیری ne.kabiry@gmail.com 100319475328460010589 100319475328460010589 Yes of Health Policy, Research Center for Evidence-based Medicine, Faculty of Medicine, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran سیاست‌گذاری سلامت، مرکز تحقیقات پزشکی مبتنی بر شواهد، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Mohammadhossein Somi محمدحسین صومی mhosseinsina@yahoo.com 100319475328460010590 100319475328460010590 No of Gastroenterology and Hepatology, Department of Internal Medicine, Gastroenterology and Hepatology Research Center, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran بیماری‌های گوارش و کبد، گروه بیماری‌های داخلی، مرکز تحقیقات گوارش و کبد، دانشگاه علوم پزشکیتبریز، تبریز، ایران Amirhossein Takian امیرحسین تکیان takian@tums.ac.ir 100319475328460010591 100319475328460010591 No Department of Global Health & Public policy, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences (TUMS), Tehran, Iran; Health Equity Research Center (HERC), Tehran University of Medical Sciences (TUMS), Tehran, Iran; Department of Health Management, Policy and Economics, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences (TUMS), Tehran, Iran سیاست‌گذاری سلامت، گروه سلامت جهانی و سیاست‌گذاری عمومی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران؛ مرکز تحقیقات عدالت در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران، گروه مدیریت سلامت، سیاست‌گذاری و اقتصاد، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Sajad Lak سجاد لک sajadlak91@gmail.com 100319475328460010592 100319475328460010592 No in Health Policy, Department of Health Policy & Management, School of Management & Medical Informatics, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran تخصصی سیاست‌گذاری سلامت، گروه مدیریت و سیاست‌گذاری سلامت، دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Omid Barati امید براتی omidbarat40@gmail.com 100319475328460010593 100319475328460010593 No Department of Health Services Management, School of Management and Medical Informatics, Shiraz University of Medical Sciences, Shiraz, Iran گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران Mohammadreza Amiresmaili محمدرضا امیراسماعیلی mohammadreza.amiresmaili@gmail.com 100319475328460010594 100319475328460010594 No of Health Services Management, School of Management and Medical Informatics, Research Center for Health in Disasters and Emergencies, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی پزشکی، مرکز تحقیقات سلامت در بلایا و فوریت‌ها، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران MohammadJavad Kabir محمدجواد کبیر Kabirmj63@gmail.com 100319475328460010595 100319475328460010595 No of Health Services Management, Department of Social and Family Medicine, School of Medicine, Golestan University of Medical Sciences, Gorgan, Iran مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، گروه پزشکی اجتماعی و خانواده، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان، ایران Mohammad Bazyar محمد بازیار bazyar.mohamad@gmail.com 100319475328460010596 100319475328460010596 No of Health Policy, Department of Health Management and Economics, School of Public Health, Ilam University of Medical Sciences, Ilam, Iran سیاست‌گذاری سلامت، گروه مدیریت سلامت و اقتصاد، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی ایلام، ایلام، ایران Ali Akbari sari علی اکبری ساری 100319475328460010597 100319475328460010597 No of Health Policy, Department of Health Management, Policy, and Economics, School of Public Health, Health Equity Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran سیاست‌گذاری سلامت، گروه مدیریت، سیاست‌گذاری و اقتصاد سلامت، دانشکده بهداشت، مرکز تحقیقات عدالت در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران